Црква Св. Ѓорѓи, с. Бањани
Ктитор: непознатГодина на градба: 1548/49Година на фрескоживопис: XVI, XIX векОпис: Еднокорабната црква со полуобличест свод била изградена во 1548/49 год. Градежниот опус и скромната фасадна орнаментика укажуваат дека веројатно ја ѕидале мајстори ко...
Ктитор: непознатГодина на градба: 1548/49Година на фрескоживопис: XVI, XIX векОпис: Еднокорабната црква со полуобличест свод била изградена во 1548/49 год. Градежниот опус и скромната фасадна орнаментика укажуваат дека веројатно ја ѕидале мајстори ко...
Ктитор: непознат
Година на градба: 1548/49
Година на фрескоживопис: XVI, XIX век
Опис: Еднокорабната црква со полуобличест свод била изградена во 1548/49 год. Градежниот опус и скромната фасадна орнаментика укажуваат дека веројатно ја ѕидале мајстори кои во првата половина на XVI век ги граделе исламските објекти во Скопско. Без спомнување ктитори, фреско-натписот над влезната врата во наосот известува дека во тогашните тешки времиња црквата посветена на великомаченикот св. Ѓорѓи се градела три години, по што е и живописана. Во текот на XIX-XX век изгледот на црквата бил изменет со новоотворени прозорци и доградба на своевидна припрата. Ѕидното сликарство се одликува со традиционална програма, но со помалку вообичаен тематски избор и распоред на наративните сцени со интересни иконографски детали, во кои е изразена индивидуалната ликовна интерпретација на библиските и апокрифните литерарни извори. Експресивноста на лицата, раздвиженоста на фигурите, детаљизирањето во сликаната архитектура, пејзажот, облеката, како и наместа необично интензивен колорит, се карактеристиките на овдешниот особен ликовен ансамбл. Темето од сводот го исполнуваат (и-з) претставите на Исус Христос од Вознесението, Емануил со крилја, Приготвениот престол (Хетимасија), Христос Постар од деновите и Христос од Преображението. Во олтарскиот простор се впечатливи фигурите на тројца ѓакони во цел раст, допојасните ликови на шестмина старозаветни пророци и поретко сликаната илустрација на една црковна песна (стихира) посветена на Раѓањето Христово. Композицијата, позната по стиховите .. Што да ти принесеме Христе", е вметната помеѓу Благовештението на источниот и Христовото Раѓање на јужниот ѕид, по кои се нижат и другите сцени од циклусот Велики празници во зоната под сводот - Сретението, Крштевањето, Воскресението на Лазар, на западниот ѕид Преображението и Успението, на северниот ѕид Влегувањето во Ерусалим, Распетието во чија основа се прикажани и пророците Мојсеј и Авакум, Симнувањето од крст, Оплакувањето, Мироносици на гробот, Воскресението и на источниот ѕид, Вознесението Христово. Нарацијата за Христовите страдања се одвива без ограничување на сцените со бордури, започнувајќи на јужниот ѕид во олтарот со Тајната вечера, Миењето на нозете, Проштевањето на Христос со учениците, Јуда го продава Христа за пари и се беси, Молитвата во Гетсиманиската градина, Бакнежот на Јуда. На северниот ѕид циклусот продолжува со Одведувањето на Христос со врзани раце, Одрекувањето на Петар, Христос пред првосвештениците Ана и Кајафа и Пилатовото миење раце, Исмевањето на Христос, Патот на Голгота и Качувањето на крстот. Освен старозаветни пророци, во зоната со медалјони се претставени повеќемина маченици и неколку свети жени. Од поединечните светители во наосот, во цел раст се св. Никола, св. Петка, врачите Кузман и Дамјан, српските светители Симеон и Сава, најпопуларните воини претставени во велмошки облеки со специфични капи и вообичаените претстави на архангел Михаил и светите Константин и Елена. На северниот ѕид е доминантна Деисисната композиција, во која Исус Христос на престол е претставен како цар и Велик архијереј, Богородица како царица и св. Јован Претеча кој својата отсечена глава му ја пружа на Христос. Стилските карактеристики на анонимните автори се во духот на сликарството што во првата половина на ХѴІ век го практикувале двајца познати зографи, Јован Теодоров од Грамоста и Онуфриј од Аргос, чии дела се наоѓаат на територијата на Македонија, Албанија и Грција. Бањанскиот иконостас изгледа бил оформен во 1845 год., кога е потпишана една од престолните икони, сликани од познатиот македонски зограф Димитар Крстев - Дичо од Тресонче, кој е автор и композиција на Страшниот суд, најверојатно изведена во истата година врз западната црковна фасада.
Историјат: Историјата на црквата не е целосно истражена. Од црквата потекнува и иконата Богородица со Христос од првата четвртина на XIV век, која се чува во Музејот на Македонија. Во 1856 година е забележано дека обновата на црквата била заслуга на ктиторот Петар Каовче и жителите на селото.
Културно наследство: Црквата е сведок на тешките историски денови во кога е изградена и фрескоживописана. Таа е сведок на развојот на зографскиот занает низ вековите.
Сегашна состојба: На фасадата на црквата не се забележуваат знаци на оштетувања ниту влага. Внатре во малата еднокорабна црква се забележува присуство на влага во воздухот како и на зидовите која што го оштетува живопосот. Уште повеќе влага се забележува во доградениот широк трем. Оштетувањата во тремот се најголеми на северзниот и западниот зид каде што се насликани светители со цел раст кои датираат од понов датум (почеток на 20-иот век ?). Неопходна е увид во состојбата од страна на надлежната институција со цел да се спречи пропаѓање на овој значаен споменик , особено на најстариот слој на ферскоживописот во црквата која датира од 16-иот век и е со исклучително високи уметнички квалитет.
Користена литература: В. Поповска Коробар, Свети Ѓорѓи, Христијански споменици, Скопје 2008; J. Spahiu Janchevska, The Last Judgment in the church of St. George in Banjani, Патримониум, год. 11, бр. 16, Скопје 2018, 363 - 384
Ктитор: непознат
Година на градба: 1548/49
Година на фрескоживопис: XVI, XIX век
Опис: Еднокорабната црква со полуобличест свод била изградена во 1548/49 год. Градежниот опус и скромната фасадна орнаментика укажуваат дека веројатно ја ѕидале мајстори кои во првата половина на XVI век ги граделе исламските објекти во Скопско. Без спомнување ктитори, фреско-натписот над влезната врата во наосот известува дека во тогашните тешки времиња црквата посветена на великомаченикот св. Ѓорѓи се градела три години, по што е и живописана. Во текот на XIX-XX век изгледот на црквата бил изменет со новоотворени прозорци и доградба на своевидна припрата. Ѕидното сликарство се одликува со традиционална програма, но со помалку вообичаен тематски избор и распоред на наративните сцени со интересни иконографски детали, во кои е изразена индивидуалната ликовна интерпретација на библиските и апокрифните литерарни извори. Експресивноста на лицата, раздвиженоста на фигурите, детаљизирањето во сликаната архитектура, пејзажот, облеката, како и наместа необично интензивен колорит, се карактеристиките на овдешниот особен ликовен ансамбл. Темето од сводот го исполнуваат (и-з) претставите на Исус Христос од Вознесението, Емануил со крилја, Приготвениот престол (Хетимасија), Христос Постар од деновите и Христос од Преображението. Во олтарскиот простор се впечатливи фигурите на тројца ѓакони во цел раст, допојасните ликови на шестмина старозаветни пророци и поретко сликаната илустрација на една црковна песна (стихира) посветена на Раѓањето Христово. Композицијата, позната по стиховите .. Што да ти принесеме Христе", е вметната помеѓу Благовештението на источниот и Христовото Раѓање на јужниот ѕид, по кои се нижат и другите сцени од циклусот Велики празници во зоната под сводот - Сретението, Крштевањето, Воскресението на Лазар, на западниот ѕид Преображението и Успението, на северниот ѕид Влегувањето во Ерусалим, Распетието во чија основа се прикажани и пророците Мојсеј и Авакум, Симнувањето од крст, Оплакувањето, Мироносици на гробот, Воскресението и на источниот ѕид, Вознесението Христово. Нарацијата за Христовите страдања се одвива без ограничување на сцените со бордури, започнувајќи на јужниот ѕид во олтарот со Тајната вечера, Миењето на нозете, Проштевањето на Христос со учениците, Јуда го продава Христа за пари и се беси, Молитвата во Гетсиманиската градина, Бакнежот на Јуда. На северниот ѕид циклусот продолжува со Одведувањето на Христос со врзани раце, Одрекувањето на Петар, Христос пред првосвештениците Ана и Кајафа и Пилатовото миење раце, Исмевањето на Христос, Патот на Голгота и Качувањето на крстот. Освен старозаветни пророци, во зоната со медалјони се претставени повеќемина маченици и неколку свети жени. Од поединечните светители во наосот, во цел раст се св. Никола, св. Петка, врачите Кузман и Дамјан, српските светители Симеон и Сава, најпопуларните воини претставени во велмошки облеки со специфични капи и вообичаените претстави на архангел Михаил и светите Константин и Елена. На северниот ѕид е доминантна Деисисната композиција, во која Исус Христос на престол е претставен како цар и Велик архијереј, Богородица како царица и св. Јован Претеча кој својата отсечена глава му ја пружа на Христос. Стилските карактеристики на анонимните автори се во духот на сликарството што во првата половина на ХѴІ век го практикувале двајца познати зографи, Јован Теодоров од Грамоста и Онуфриј од Аргос, чии дела се наоѓаат на територијата на Македонија, Албанија и Грција. Бањанскиот иконостас изгледа бил оформен во 1845 год., кога е потпишана една од престолните икони, сликани од познатиот македонски зограф Димитар Крстев - Дичо од Тресонче, кој е автор и композиција на Страшниот суд, најверојатно изведена во истата година врз западната црковна фасада.
Историјат: Историјата на црквата не е целосно истражена. Од црквата потекнува и иконата Богородица со Христос од првата четвртина на XIV век, која се чува во Музејот на Македонија. Во 1856 година е забележано дека обновата на црквата била заслуга на ктиторот Петар Каовче и жителите на селото.
Културно наследство: Црквата е сведок на тешките историски денови во кога е изградена и фрескоживописана. Таа е сведок на развојот на зографскиот занает низ вековите.
Сегашна состојба: На фасадата на црквата не се забележуваат знаци на оштетувања ниту влага. Внатре во малата еднокорабна црква се забележува присуство на влага во воздухот како и на зидовите која што го оштетува живопосот. Уште повеќе влага се забележува во доградениот широк трем. Оштетувањата во тремот се најголеми на северзниот и западниот зид каде што се насликани светители со цел раст кои датираат од понов датум (почеток на 20-иот век ?). Неопходна е увид во состојбата од страна на надлежната институција со цел да се спречи пропаѓање на овој значаен споменик , особено на најстариот слој на ферскоживописот во црквата која датира од 16-иот век и е со исклучително високи уметнички квалитет.
Користена литература: В. Поповска Коробар, Свети Ѓорѓи, Христијански споменици, Скопје 2008; J. Spahiu Janchevska, The Last Judgment in the church of St. George in Banjani, Патримониум, год. 11, бр. 16, Скопје 2018, 363 - 384